Мақала авторы

Меруерт Кунусова

ШҚО, Аягөз қаласы "Қалалық көпбейінді қазақ мектеп-гимназиясы" КММ

Математика мен физикадан кіріктірілген факультатив сабақтардың дарынды және талантты оқушыларды дамытудағы маңызы

Авторы:  Кунусова М.О., ШҚО Аягөз қаласы «Қалалық көпсалалы қазақ мектеп-гимназиясы» КММ, физика және информатика пәндерінің мұғалімі

                     

Тақырыбы:  Математика мен физикадан кіріктірілген факультатив сабақтардың дарынды және талантты оқушыларды дамытудағы маңызы

 

Кіріспе.

    Ренцулли мен Райстың айтуы бойынша дарынды және талантты балалар күрделі қабілет иелері, әрі адам қызметінің кез келген құнды саласында өз қабілеттерін көрсетуге бейім деген пікір білдіреді. Олар осы санаттағы оқушылар әдетте кәдімгі мектепте ұсыныла бермейтін көптеген білім беру мүмкіндіктері мен қызметтерін қажет етеді деп санайды [«Мектептегі мұғалім көшбасшылығы», МАН, 2016,  49 б.]. 

    Дарындылық пен талант түсінігін бір аспектіліктен көп аспектілік тұрғыдан түсінуге көшу зияттың өзі не екенін түсінуде өзгеріс қажет екендігін меңзейді. Бұл енді біртұтас нәрсе ретінде емес, зияттың қырлары жағдайында қаралады. Зияттың қырлары идеяларын жақтаушылардың арасында зияттың сегіз түрін анықтаған  Гарднерді атап өткен жөн:

  • Логикалық-математикалық;
  • Лингвистикалық;
  • Кинестетикалық;
  • Кеңістіктік;
  • Музыкалық;
  • Тұлғааралық;
  • Тереңдетілген;
  • Табиғи.

Аталған зият түрлерін зият саласы емес, ерекше қабілет саласы ретінде қарастыруға болады. Гарднер зиятты қабілеттер, таланттар немесе ақыл қабілеттерінің жиынтығы ретінде анықтайды,  бұл адамдарға проблемаларды немесе  міндеттерді оның шешімі бір немесе бірнеше мәдени мәнмәтіндерге пайдалы болатындай етіп шешуге мүмкіндік береді. Дарындылар мен таланттылардың көп аспектілі анықтамасы оқушыларды жоғарыда аталған зият түрлерінің кез келгеніне сәйкес дарынды және талантты деп есептеуге мүмкіндік береді.

    Дарынды және талантты оқушылар біртекті топ емес, олардың әрқайсысы ерекше қасиетке ие екенін есте ұстау керек. Дегенмен, топ жағдайында дарынды және талантты оқушылар санатын қарастыру кезінде олардың  бірқатар ортақ сипаттамаларын көруге болады. Кейбір оқушылар бірқатар салада ерекше қасиеттерінің бар екендігін көрсете білсе, ал дәл осы кезде басқалары- өзін тек бір ғана салада көрсете алады [«Мектептегі мұғалім көшбасшылығы», МАН, 2016, 50 б.]. Осы ретте орта мектептің оқушысы бір нақты пән бойынша айрықша дарындылық көрсетіп, басқа пәндер бойынша көзге түспеуі мүмкін. Арнайы пәндер бойынша қабілеттері мықты болуы мүмкін.

    Фриман төменде көрсетілген ғылыми негізделген критерийлерді дарынды және талантты балаларды анықтауда оңтайлы қолдануға болады деп санайды:

  • Олардың есте сақтау қабілеттері өте жоғары; олар ақпаратты біліп қана қоймай оны пайдалана алады.
  • Олар оқу үрдісінің қалай жүретінін басқалардан гөрі жақсы біліп, өздерінің оқуын реттей алады.
  • Олар жоспарлауға көп уақыт жұмсауы мүмкін, бірақ жоспарды тез жүзеге асырады.
  • Олар ақпаратты толықтырып,  олардың қайшылықтарын анықтап, мәніне тез жетеді.
  • Олар оқуды және проблемаларды шешуде балама шешімдерді көріп, қабылдай алады.
  • Басқаларға қарағанда олардың тәртібі жақсы.
  • Қызығушылығын арттыру үшін олар күрделі ойындар мен тапсырмаларға ұмтылады.
  • Ерте жасынан бастап ерекше қабілеттерін ұзақ уақытқа шоғырландыра алады.
  • Олар ерте жасынан сөйлей, оқи және жаза бастайды [«Мектептегі мұғалім көшбасшылығы», МАН, 2016, 53 б.].

 

Негізгі бөлім.

    Оқу  барысында оқушыларды мұқият бақылап,  пән бойынша дарынды және талантты балаларды анықтаған соң олардың әлеуетін дамыту мақсатында оларды жобаларға тартып, зияткерлік тапсырмалар беріледі.  Сондай-ақ дарынды және талантты оқушыларды үздіксіз дамыту мақсатында жергілікті ғылыми орталықтарға, оқу курстарына, мектептегі ғылыми дәрістер мен ғылыми үйірмелерге қатысуға мүмкіндік жасалады.  Ал үнемі мұндай мүмкіндіктер болмаған жағдайда мектептің  оқу жоспарындағы оқушы компонентінен алынған инвариантты сағаттардың есебінен арнайы курстар немесе факультатив сабақтар ұйымдастырылады. Соның бірі мектебіміздегі  «Физика есептерін шешудегі математиканың ролі» тақырыбында  математика мен физикадан кіріктірілген  факультатив.  

Факультативтің мақсаты:  физика мен математикаға қызығушылығы мол,  логикалық-математикалық зиятқа бейім бірқатар оқушылардың шығармашылық  әлеуетін дамыту, олардың мүмкіндіктерін түрлі деңгейдегі іс-шараларға қатыстыру арқылы  жетілдіру, ғылыми-зерттеушілік  дағдыларының дамуына ықпал ету. Дарындылық пен шығармашылықты дамытудың түрлі жолдарының ішінде баланың өзіндік зерттеу тәжірибесі әлдеқайда тиімді болып табылады. Зерттеушілік, ізденушілік – бала табиғатына тән құбылыс.  Осындай  мақсаттарды көздеген  факультатив  сабақтары арқылы математика мен физика бағытында  өзінің қабілетін бір немесе бірнеше аспектілік тұрғыда көрсетіп жүрген оқушыларды атап өтсек.

    Оразханов А. деген оқушы геометриялық және физикадағы геометриялық жолмен шығарылатын есептерді талдауды ерекше қызығушылықпен орындайтын. Оның есеп шығарудағы логикалық ойлау белсенділігі оның жеке дамуына, өзіндік көзқарасының қалыптасуына игі ықпал етті.  Соның нәтижесінде ол математикадан пән олимпиадасында аудандық деңгейде  І орын,  облыстық  деңгейде  І орын, республикалық құрама команданың мүшесі ретінде «Халықаралық Тынық мұхит олимпиадасына»,  «Жібек жолы» олимпиадасына қатысушы, сондай-ақ жыл сайынғы облыстық «Малахит», «Асылтас», халықаралық «Кенгуру»  интеллектуалдық марафон, сайыстарының жүлдегері атанып, мектепті «Алтын белгі» белгісімен аяқтады.   

         Каримов Ж. физикадан есепті талдау мен шешуде математика заңдарын ұтымды ықпалдастыруды шебер қолдану дағдысын жетілдіруге бағытталған жұмыстар сериясының нәтижесінде облыстық «Үркер» интеллектуалдық  сайысының ІІІ орын иегері, пән олимпиадасының аудандық, облыстық  кезеңдерінде І орын, республикалық кезеңінде ІІІ орын және «Үздік ауыл оқушысы» номинациясын жеңіп алса, мектепті «Үздік аттестатпен» аяқтады. Осы аталған екі оқушы да жоғары оқу орнында аталған пән саласы бойынша грант иегерлері [Қосымша 1].

    Айдынқызы А. математика мен физика есептерін логикалық тұрғыда талдауды шебер жүзеге асыра алады. Осы дағдыларын бірнеше сатылы талдаудан тұратын күрделі есептерді шешуде шыңдай отырып, математикадан облыстық «Малахит», халықаралық «Кенгуру» , республикалық КИО  сайыстарының, физикадан аудандық пән олимпиадасының  жыл сайынғы жүлдегері атанып жүр. «Алтын белгіге» үміткер, ҰБТ таңдау пәндері: математика-физика.

    Аманбекова Д. математика мен физикадан алған теориялық білімін информатикамен байланыстыра отырып, үш пәннің заңдылықтарын бір-біріне тәуелді мәселелерді шешуде шебер қолданады. 3Д модельдеу программасымен жұмыс істеу қабілетін жетілдіре отырып, абстрактілі ойлау дағдыларын логикалық жүйелеу есептеріне тиімді қолданады.  Ол информатикадан облыстық оқушылар мен студенттер арасындағы олимпиадада «Ең үздік графикалық жұмыс» номинациясының, физикадан жыл сайынғы аудандық пән олимпиадасының жүлдегері. «Үздік аттестатқа» үміткер, ҰБТ таңдау пәндері: математика-физика [Қосымша2] . 

    Серікбеков Е. Физика сүйер өрендердің бірі. Сондай-ақ оның бойында лингвистикалық зият та көрініс табады, ол ағылшын тілін еркін меңгеріп, тілдік дағдыларын Лондон қаласында шыңдап қайтты. Ерасылдың ораторлық, лингвистік, физикалық қызығушылықтары оның физикадан  жыл сайынғы аудандық пән олимпиадасының жүлдегері, ғылыми жобалар сайысының аудандық кезеңі – І орын, облыстық – Сертификат,  Республикалық «ZIAT» ҒПО өткізген сайыстың ІІІ орын иегері болуына себін тигізіп келеді. «Алтын белгіге» үміткер, ҰБТ таңдау пәндері: математика-физика.

    Алдабергенов Жанаттың физикаға қызығушылығы зор. Өзінің зиятын сыртқа көп көрсете бермейтін ол болашағынан үміт күттіретін оқушылардың бірі. Ғылыми жоба аудандық кезеңінде І орын, облыстық – Сертификат, республикалық   «Қарлығаш – ЭКСПО 2017» көрмесінде ІІ орын, «Өз елінің патриоты» төсбелгісінің иегері [Қосымша 3 ].

 

Қорытынды.

    Педагогикалық процесте балалардың дарынын ашуда оқушы мен мұғалімнің ынтымақтастығы шешуші рөл атқарады. Зерттеу білігі мен дағдысы ғылыммен ғана айналысатын адамдарға ғана емес, сондай-ақ әр адамның түрлі саладағы қызметіне қажет. Баланы ізденушілікке баулу, оған зерттеу дағдысы мен білігін игерту бүгінгі білім беру саласының маңызды міндеті болып саналады.         Оқушының зерттеу әрекеті, зерттеу тәртібі күрделі кіріктілірген білім болып табылады. Зерттеу – дарынды балаларды оқытудың негізі. Онсыз баланың потенциалдық қабілетін ашу, дамыту мүмкін емес. Дарынды оқушының ізденушілік қасиетін қалыптастыру зерттеуге оқытудың түрлі формалары мен әдістері арқылы жүзеге асырылады. Биік танымдық қабілет, тұрмыс-тіршіліктің сырын ұғуға талпыныс баланың ерте жасынан туындайды екен. Сондықтан оқушыны ізденушілікке баулу бастауыш сыныптан басталуы тиіс, өйткені бастауыш сынып оқушысының түрлі сөздіктер мен қызықты әдебиеттерді іздеп табуға, оқып, танысуға деген құштарлығын білеміз. Жоғарыда аттары аталған және тағы басқа пәндік зияты жоғары балалардың дамуын зерттеу жұмыстары олардың шығармашылық қабілеттерінің негізі бастауыш сыныпта байқалып, қалыптасқанын көрсетті.

    Олай болса  қазіргі заманғы бірқатар зерттеулерде үш жастағы оқушыларға мүмкіндік жасалған жағдайда олар өзінің оқуына асқан жауапкершілікпен қарауға қабілетті екендігі анықталды. Олар балғын жас ерекшелігіне қарамастан, өздерінің оқуына саналы түрде қарайды, тапсырмаларды шешу үшін өзіндік әдіс-тәсілдерді қолданады,  сондай-ақ өздерін оқушы ретінде сезіне бастайды. Өзін-өзі реттеу мен метатанудың мұндай дағдыларын дамыту бұл балалардың саналы оқушы болып шығуының кілті екендігі анықталады. Бұл зерттеу аталған қабілеттерді дамыту 3-5 жас аралығында болатындығын, сондай-ақ мұғалімдердің осы кезеңде жоғары сапалы педагогтік  тәсілдерді қолданып, қомақты үлес алатындығын көрсетті [«Мектептегі мұғалім көшбасшылығы», МАН, 2016, 68 б.].  

 

  • 9

Бос мұғалімді іздеу...

Daryn.Online

Қосымшаны жүктеу
Жүктеу